fbpx

Een paard revalideren – hoe, wat en wanneer?

door 18 jun 2024

Bij paardenrevalidatie wordt veelal gedacht aan paarden uit de sport die een (been)blessure hebben opgelopen en een tijdje op rust hebben gestaan. Daarna wordt de training langzaam hervat. Echter is revalidatie absoluut niet voorbehouden aan sportpaarden en zeker niet alleen voor paarden met blessures. Er zijn veel problemen waarbij een paard revalideren geen overbodige luxe is – juist om blessures te voorkomen! In dit artikel ga ik niet in op acute problemen waar eerst rust nodig is voor het herstel. Ik ga in op het management- en trainingsaspect van revalidatie. Ik zal je uitleggen hoe je een revalidatie zo goed mogelijk kunt laten verlopen, hoe je het probleem vanuit de oorzaak aanpakt en voor welke klachten het een uitkomst kan zijn.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op rianne-dekker.nl, toen ik nog werkte als revalidatietrainer. Aan het eind van dit artikel kun je verwijzingen vinden naar andere goede trainers en oplossingen.

Revalidatietraining bij welke klachten?

Alle vormen van verzet tijdens rijden of tijdens grondwerk kúnnen aanleiding zijn om de fysieke gezondheid van je paard te (laten) bekijken. Voorbeelden: met het hoofd in de lucht lopen, rug wegdrukken, niet kunnen inbuigen naar één of beide kanten, moeite hebben met oefeningen één of beide kanten op, het hoofd kantelen, korte passen, onregelmatigheid, veel struikelen, bokken of rennen, hard in de hand, achter de hand duiken… En zo zijn er nog tal van vormen van verzet, ontduiking of compensatie. Natuurlijk is er niet meteen sprake van een ‘probleem’ als je paard een keertje zo’n reactie geeft. Maar als het vaker voorkomt of zelfs vrijwel continu aanwezig is, dan is het verstandig om te zoeken naar de oorzaak.

revalidatiepaard, arm bespierd paard

Arm bespierde (boven)hals, rug en achterhand en paard staat onderstandig.

Om te bepalen wanneer je aan revalidatie voor je paard moet denken, is het goed om de oorzaak te weten van de problemen. En lang niet altijd is de oorzaak wat je denkt dat het is. De meeste problemen worden veroorzaakt door compensatie van het paard voor ongemakken in het lichaam. Die ongemakken kunnen verstrakkingen, blokkades of scheefheid zijn in het lijf of een acuut trauma bijvoorbeeld, waardoor spieren en fascia moeten compenseren om andere delen te ontzien. Als de oorzaak snel opgeheven of genezen wordt is dat niet zo erg. Maar als het langere tijd duurt of de scheefheid verergert, zullen de compenserende spieren, pezen en botten overbelast raken. Na niet al te lange tijd kunnen er dan blessures ontstaan.

Ook een scheve ruiter of incorrecte rijstijl (ook onbewust!) kunnen zorgen voor overbelasting, daarom bekijk ik altijd zowel paard als ruiter. Revalidatietraining of aangepaste training is geschikt voor elk paard waarbij fysieke verbetering nodig is om correct en zonder verzet te kunnen bewegen. Uitzonderingen daargelaten, bijvoorbeeld met acute of ontrainbare blessures, daar begin je niet of niet direct met trainen, maar is er eerst rust of andere behandeling nodig.

Hoe dan ook – je twijfelt of het wel goed gaat met de fysieke gesteldheid van je paard. En dan? Wanneer kies je voor ‘gewoon’ les nemen en wanneer is een revalidatietraject op zijn plek? Stel dat je mij als revalidatietrainer vraagt om eens naar je paard te kijken, dan zou ik het volgende doen.

Een onderzoekende blik

Allereerst zou ik je paard graag even in beweging zien. Op het zachte en op het harde, in elk geval stap en draf op de rechte lijn en volte. Als het kan wil ik je paard ook graag even onder het zadel zien. Zo probeer ik te ontdekken waar jouw paard moeite mee heeft en wat voor problemen daaraan te relateren zijn. Als ik denk dat je paard baat kan hebben bij een revalidatieproces, schakel ik waar nodig de hulp in van specialisten. Samenwerken met specialisten is belangrijk als je zo effectief mogelijk wil zijn.

De specialist kan een kundige dierenarts zijn die ervaring heeft met revalidatie, aanvullend onderzoek (denk aan thermografie, echo of röntgen als daar aanleiding toe is) of een goede behandelaar. Bij behandelingen kun je denken aan osteopathie, cranio-sacraaltherapie, massage of een combinatie hiervan. Ook de hoef-beenbalans en het gebit controleer ik altijd even. Al dit soort dingen kunnen namelijk van invloed zijn op het comfort van het paard en het revalidatieproces. Om het werk van de behandelaar en het effect van de training te ondersteunen gebruik ik tussendoor geregeld myofasciale release technieken (een soort bindweefsel massage).

paard palperen

Je paard revalideren door training

Zodra het paard gecontroleerd en eventueel behandeld is, kunnen we rustig gaan trainen. Het is belangrijk dat deze training niet precies hetzelfde is als voorheen, maar dat deze echt gericht is op blessurevrij, gebalanceerd en biomechanisch gezond bewegen. Op die manier creëer je een sterke basis en zal je paard in de toekomst minder snel overbelast of geblesseerd raken.

Als de omstandigheden het toelaten kun je ervoor kiezen om regelmatig een revalidatietrainer of –instructeur op locatie te laten komen. Ik denk dan minstens aan wekelijks, als het even kan. Zo kun je echt een goede start maken. Soms is het echter verstandig om je paard in training te zetten voor een afgesproken periode om die nieuwe basis te (laten) leggen. De lengte van die periode is afhankelijk van de ernst van de problemen en ook van de kundigheid van jou als eigenaar. Qua begeleiding is een periode van twee tot zes maanden niet vreemd. Voordat een paard volledig klaar is met revalidatie, zeker als je van ver komt, daar kun je sowieso minstens een jaar voor uit trekken. Dat betekent niet dat je verder niks leuks samen kunt ondernemen, maar het betekent simpelweg dat het even duurt voordat jij en je paard nieuwe gewoontes hebben aangeleerd en voordat weefsels zich goed hebben aangepast.

Vrijwel altijd begin ik revalidatie met gymnastiserend longeren en dressuur aan de hand. Zo kan het paard, zonder extra gewicht op zijn rug, zo snel mogelijk leren om in balans te bewegen en de juiste spieren te ontspannen en aanspannen. Het is belangrijk dat dit goed gebeurt, omdat we niet willen dat het paard terug valt in zijn compenserende houding en beweging. Timing en precisie zijn hierbij sleutel. Ook erg belangrijk tijdens de revalidatie, is het motto ‘kwaliteit boven kwantiteit’. Liever een korte maar goede training, dan lang en vermoeiend. Een revaliderend paard is namelijk niet gewend de spieren te gebruiken die jij aanspreekt. Het duurt dus even voordat deze spieren in staat zijn om langere tijd hun werk te doen. Vergelijk het met sporten – je kunt niet direct bij de gevorderden instromen, je moet rustig opbouwen. Als het paard aan de longe en aan de hand redelijk makkelijk in balans kan komen kun je ook onder het zadel verder trainen.

Je paard in balans trainen

Balans kun je grofweg zien op twee vlakken: de verticale en horizontale balans. Met verschillende oefeningen kan ik me richten op één van deze twee of beiden. De verticale balans is de balans tussen links en rechts. Die wil je goed hebben, zodat het paard niet links of rechts overbelast, maar zijn gewicht goed verdeelt. De horizontale balans is de balans tussen voor- en achterhand. Als deze goed is kan het paard meer gewicht dragen met de achterbenen en worden de voorbenen dus meer ontlast. Als de verticale en horizontale balans in orde is hebben we in de basis een correct bewegend paard dat zichzelf niet overbelast en beschadigt door houding en beweging. Je zult zien dat je altijd weer even moet sleutelen aan de balans op het moment dat je nieuwe of moeilijkere oefeningen gaat vragen. Maar dat maakt dressuur juist zo interessant, vind ik.

eerste keer rijden

Paard is op de voorhand, drukt de rug weg, is hard in haar lijf, maakt korte pas

ontspannen rijden

Paard is ontspannen, maakt lengte, kan daardoor ook een langere pas maken.

Welke hulpmiddelen gebruik je?

Ik gebruik bewust geen hulpteugels, niet bij het grondwerk, noch onder het zadel. Zo kan het paard zo goed mogelijk aangeven wat wel of niet moeilijk is en hoe zijn balans is zonder hulpmiddelen. Het enige dat ik soms gebruik is een bodywrap. Dat is een rekbare bandage om het lijf dat helpt bewustwording te creëren van hoe het lijf beweegt. Een beetje zoals een pessoa-teugel, maar dan niet verbonden met het hoofd – ik schaar het daarom niet onder de hulpteugels. Een ander hulpmiddel waar ik wel fan van ben, is het balanskussen. Met balanskussens heb je invloed op hoe het paard zijn lijf ervaart en kan diepe ontspanning brengen.

Onderzoek, behandeling, revalidatie(training)

Om het kort samen te vatten kan revalidatie(training) geschikt zijn voor heel veel paarden! In plaats van te kijken naar enkel de blessure of plek van overbelasting, kijk je naar het hele plaatje. Van gebit tot staart, van rug tot hoeven, maar ook naar de ruiter en voorál de training. Met de juiste combinatie van onderzoek, behandeling en daarna goede revalidatietraining kun je zorgen voor een gezonder, rechter en blijer paard. Duurzaam revalideren dus!

Extra tips

Zelf ben ik opgeleid door revalidatiedierenarts Karin Leibbrandt en biomechanicaspecialist Tessa Roos. Samen hebben zij een checklist geschreven waarmee je kunt checken of jouw training optimaal is voor je paard. Hij is lekker duidelijk, met foto’s en video’s, en je kunt hem helemaal zelf uitvoeren. Of met een stalgenootje natuurlijk! Klik hier om hem gratis aan te vragen.

Zelf train en revalideer ik niet meer. Je kunt andere trainers en instructeurs vinden, opgeleid door Karin, via deze link. Kun je daar niemand vinden in jouw regio? Contacteer me dan gerust! Ik heb nog meer namen met wie ik je in contact kan brengen.

Rianne Dekker

Rianne Dekker

Eigenaar Horse in Mind

Ik ben eigenaar van kennisplatform Horse in Mind en host van de Paardenpodcast. Ik ben opgeleid als revalidatietrainer voor paarden, maar mijn interesse is veel breder dan dat. Hoeven, voeding, anatomie, huisvesting – het is allemaal zo interessant! Ik kijk met een holistische blik en inspireer graag andere paardenliefhebbers over het houden en trainen van paarden.

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

holistisch kijken naar je paard ebook

Ontvang het gratis e-book

Wil je problemen voorkomen in plaats van oplossen? In het e-book ‘Leer holistisch kijken naar je paard – 10 tips & inzichten‘ ontdek je hoe je ervoor kunt zorgen dat jouw paard niet alleen ‘overleeft’, maar echt gaat floreren! In 10 tips & inzichten leer je over superfoods voor paarden, verrijking van huisvesting, mindset, passive physio en nog veel meer.

Klik op de knop hieronder om hem gratis aan te vragen.