De hoeven hebben door hun vorm en stand veel invloed op de stand van de benen en houding van het lichaam. Andersom is ook het geval! Maar wat gebeurt er nu precies en waarom en waardoor verandert hoefvorm of beenstand? In deze blog leg ik het uit.

Bij de gezondheid van een paard komt veel kijken. Voeding, de manier van huisvesting en de hoeveelheid vrije beweging zijn hierin erg belangrijk. Ook de hoeven mogen niet vergeten worden! ‘No hoof no horse’ is een bekend gezegde. Hoeven hebben veel effect op de houding en beweging van je paard. Andersom is ook waar: de voorkeurshouding en –beweging van je paard hebben effect op de vorm van de hoeven. In dit artikel zal ik je zoveel mogelijk uitleggen over hoef-beenbalans en de rol van hoeven in de gezondheid van je paard. Hiervoor combineer ik mijn kennis van hoeven met mijn kennis van paardenrevalidatie. Ik ben jarenlang werkzaam geweest als bekapper met specialisatie hoef-beenbalans en als (revalidatie)trainer, opgeleid door Karin Leibbrandt en Tessa Roos.

Deze blog is oorspronkelijk verschenen op rianne-dekker.nl in mei 2018 en stond in april 2018 in het EquiDay magazine. Deze blog bevat affiliate links.

Zo herken je gezonde hoeven

Een perfecte gezonde hoef leren herkennen – of juist de kleine afwijkingen leren zien – is niet erg makkelijk en even zo uit een artikel te leren. Er zijn echter wel een paar standaarden die je makkelijk kunt herkennen en waaraan elke gezonde hoef hoort te voldoen. Een gezonde, goed functionerende hoef blijkt vrijwel altijd een kroonrand te hebben die een hoek maakt tussen de 22 en 25 graden die in een rechte lijn van teen naar hielbal loopt. De hoefwand volgt de hoek van het hoefbeen in relatie tot de grond. Bij gezonde voorhoeven heeft deze een hoek tussen 45 en 50 graden en de achterhoeven tussen 50 en 55 graden.

Als je meer wilt leren over hoeven, hun functies, gezondheid en afwijkingen zijn er veel verschillende theorie- en praktijkcursussen. Erg leerzaam voor elke paardeneigenaar! Onderaan deze blog vertel ik je iets over Hoofnerd Academy, een aanrader voor wie meer informatie wil opdoen.

Wat gebeurt er als de hoeven afwijkend zijn?

Hoeven kunnen afwijkend van vorm op veel verschillende manieren. Door asymmetrie, flare, rotstraal, schimmel of smalle hielen bijvoorbeeld. Gezonde hoeven zijn comfortabele hoeven. Als er discomfort is door bijvoorbeeld (ernstige) rotstraal, een dunne zool of te lange steunsels zal een paard de zere delen willen ontlasten. Dat kan onder andere resulteren in onderstandig staan, teenlanden, voorzichtig lopen of niet goed willen afzetten (afdrukken) in draf of galop. Asymmetrie kan daarnaast ook zorgen voor een eenzijdige overbelasting van de gewrichten en ligamenten in het been. Kortom: niet goed voor de houding en beweging van je paard.

Wat gebeurt er als je paard compenseert?

Als je paard anders gaat bewegen door discomfort noem je dat compensatie. Uiteraard ontstaat compensatie niet alleen door pijn of ongemak in de hoeven. Ook door een acuut trauma (denk aan een val, uitglijden of een ongelukkige trap van een paard), een slecht passend zadel of verkeerde training kan een paard gaan compenseren om zere delen te ontlasten.

Als een paard compenseert door discomfort zijn er altijd delen van het lijf die overbelast worden. Overbelasting hoeft op korte termijn niet altijd een groot probleem te zijn, mits het ook snel weer opgelost wordt. Als de overbelasting echter te lang duurt, zorgt het voor verstrakking en verzuring van spieren. Hierdoor wordt je paard gevoelig op de spieren en zul je het ook in de beweging en de training merken. Het kan ook leiden tot blessures, denk hierbij aan een peesblessure, artrose of kissing spines.

Wat gebeurt er als je paard afwijkend beweegt?

Als je paard continu compenseert en daardoor afwijkend beweegt, kun je er vanuit gaan dat de hoeven ook niet correct belast worden. Het paard belast links bijvoorbeeld meer dan rechts, belast de hielen niet goed of slijt de binnenkant of buitenkant van de hoeven meer af door zijn beenzetting. Als het paard langdurig de hoeven niet correct belast, kun je je voorstellen dat de vorm van de hoef zal veranderen. Ze worden scheef of er komt overmatige slijtage aan de hielen of teen.

Wat gebeurt er als de hoefvorm verandert?

Als de hoefvorm verandert door asymmetrische slijtage komen we weer aan het begin van het cirkeltje; je paard heeft afwijkende hoeven. Let wel op: als de oorzaak van de compensatiebeweging niet is aangepakt, kan het best zo zijn dat de scheve slijtage op dat moment de ‘juiste’ slijtage is voor je paard. Als je de hoeven simpelweg recht kapt, terwijl de beweging nog niet recht is, kan je paard hier last van krijgen. Uiteraard mag de asymmetrie niet te groot worden, maar een goede hoefsmid of bekapper zal hier op letten.

Als je paard gedurende langere tijd de ene hoef meer belast dan de ander, kan er een hoge en een lage hoef ontstaan (ook wel high heel/low heel syndrome genoemd). Aan de kant die meer belast wordt ontstaat dan de lage, brede hoef: een hoef waarvan de hielen lager zijn, de teen langer is en de kwartieren vaak breder, soms zijn de hielen ook wat ondergeschoven. De hoef van de minder belaste kant is vaak korter, met hogere hielen. Bij paarden met zulke hoeven kan het soms moeilijk zijn een goed passend zadel te vinden, doordat de bespiering van de schouders ook erg ongelijk is.

Hoef-beenbalans

Om te bepalen of de stand van de hoeven de juiste is, kun je kijken naar de hoef-beenbalans. Deze balans evalueer je zowel in stilstand als in beweging. De hoef-beenbalans is optimaal als de ondervoet mooi recht onder het been staat en de hoef in beweging ook recht (en vlak of net op de hielen) landt. Dan is er een gelijke belasting op de pezen en ligamentjes en wordt de kracht van de landing op een ideale manier door de voet en het been naar boven geleid.

Soms is de balans in stilstand wel correct, maar landt het paard in beweging niet vlak op de hoef, van voren gezien. De hoef wordt dan meer voor de borst geplaatst (‘catwalk’ beweging) of het paard ‘schaatst’. Met de juiste behandeling, bekapping en training kan deze beweging vaak wel stukken rechter worden. In sommige gevallen kan het best een poosje (maanden tot jaren) duren voordat dit het geval is.

Wat te doen bij een afwijkende beenstand?

Sommige paarden hebben nu eenmaal geen kaarsrechte benen, maar meer X- of O-benen. Dat hoeft geen probleem te zijn. Houd in de gaten of de hoeven wel recht landen en of je paard het been wel recht naar voren brengt. Sommige paarden hebben geen X- of O-benen, maar staan bijvoorbeeld wijd, nauw of onderstandig door strak zittende fascia (bindweefsel). In veel van die gevallen kun je de stand veranderen door de juiste aanpak.

Twijfel je of de stand wel correct is of heeft je paard er last van? Zorg dan voor extra onderzoek. Je kunt hiervoor een afspraak maken bij een goede revalidatietrainer of bij een dierenarts die in beweging gespecialiseerd is om je hierbij te helpen, zoals Karin Leibbrandt.

Hoe doorbreek je de vicieuze cirkel?

Hoeven beïnvloeden het lichaam en het lichaam beïnvloedt de hoeven. Omdat zowel het lichaam als de hoeven een rol spelen is het belangrijk om het probleem vanaf beide kanten aan te pakken als je langdurige verbetering wil. Laat als eerste een goede osteopaat of myofasciaal release therapeut je paard behandelen om de blokkades en verstrakkingen los te maken. Door alleen al de behandeling kan de beenzetting al veranderen en verbeteren, wat er voor zorgt dat de hoef anders neergezet wordt. Daarna is het wel belangrijk om te zorgen dat de bekapping hierop aangepast wordt. Laat je hoefsmid of bekapper de hoefvorm nog eens onder de loep nemen en goed naar de hoef-beenbalans kijken. Meestal kan de hoef-beenbalans direct wat verbeterd worden.

Ook vrije beweging en training spelen hier een rol. Zorg voor zoveel mogelijk rustige, vrije beweging voor je paard en check of je training optimaal is. Met deze handige Optimale Training Checklist kun je het lichaam van je paard nagaan en aan de hand daarvan bepalen of de training gezond is of aangepast dient te worden.

Hoefvorm, hoef-beenbalans en beweging is meestal niet in één keer goed te krijgen. Hoe langer je paard gecompenseerd heeft, hoe langer het herstel ook duurt. Volg het behandeladvies van je behandelaar op en laat de smid of bekapper frequent komen. Soms kan tijdelijk eens in de drie of vier weken bekappen erg effectief zijn in het verbeteren van de balans en hoefvorm. Durf ook kritisch naar je training te kijken, misschien kun je hier ook nog iets aan veranderen om je paard nog beter in balans te krijgen. Uiteindelijk hangt alles met elkaar samen!

Wil je meer leren over hoefgezondheid en hoef-beenbalans?

Foto in de header is gemaakt door Willemijn Cremers.