Steeds meer ruiters kiezen ervoor om de hoeven van hun paarden niet langer te beschermen met hoefijzers. Kan elk paard op blote voeten door het leven? Wat zijn de voordelen en nadelen? En hoe maak je de switch? In dit artikel beantwoord ik zoveel mogelijk vragen over een gezond, ijzerloos paardenleven. 

Dit artikel is oorspronkelijk geschreven door en verschenen op beestig.be

Ook nu nog is het aanmeten van hoefijzers een ambacht: de ijzers worden verwarmd in een gloeiend hete smeedoven en vervolgens met hamer en aambeeld op maat geslagen. Maar deze aloude traditie komt steeds meer onder vuur te liggen, want het wordt alsmaar duidelijker dat er veel nadelen kleven aan hoefijzers.

Toch vinden veel paardenliefhebbers het moeilijk om de knoop door te hakken naar een blootsvoets paardenleven. Onze ijzerdrang lijkt wel erfelijk belast en hoefijzers blijven ingeburgerd tot op hoog niveau, al zijn zelfs daar tegenwoordig pioniers te vinden die het anders doen. Het Zweedse jumpingteam won dit jaar zelfs goud op de Olympische Spelen in Tokyo met twee ijzerloze paarden, waarvan er één individueel zilver won. Zulke voorbeelden plaveien de weg voor de toekomst: misschien wordt ijzerloos rijden ooit wel het nieuwe normaal!

Wat zijn de nadelen van hoefijzers? 

Vraag de gemiddelde ruiter wat de voordelen zijn van hoefijzers en je krijgt waarschijnlijk een selectie uit volgende antwoorden te horen: ze beschermen de hoeven van het paard, voorkomen dat de hoeven afbrokkelen, bieden verlichting bij medische problemen, kunnen gebruikt worden om kalkoenen (een soort ‘spikes’) te bevestigen voor meer grip op gras… Alleen gaan al die voordelen voorbij aan de oorzaak van de problemen die men wil oplossen met hoefijzers.

Paardenhoeven zijn het prachtige resultaat van honderdduizenden jaren evolutie. Wilde paarden lopen dag in dag uit met blote hoeven op grillig terrein, zonder extra bescherming. Hoeven zijn niet bewegingsloos: het heeft een pompmechanisme, dat uitzet bij belasting en terugveert bij het optillen. Het heeft daardoor een belangrijke functie in de doorbloeding van het onderbeen, waar geen spieren in zitten. Bovendien verrichten ook straal, zool en steunsels een belangrijke rol in dit proces van dempen en schokken absorberen, die ze niet of niet goed kunnen uitvoeren bij een traditioneel beslag. Een hoef kan haar functie dan ook het beste uitvoeren wanneer ze niet gehinderd wordt in haar beweging door een ijzer.

Wie meer wil leren over gezonde paardenhoeven, verzorging en mogelijke afwijkingen kan een cursus voor paardeneigenaren volgen. Onder andere Hoofnerd Academy biedt een uitgebreide online training, waardoor je precies weet wat jij als eigenaar kunt doen om de hoeven van je paard zo gezond mogelijk te krijgen en houden.

Voorwaarden voor een goed functionerende paardenvoet

Door in de natuurlijke behoeften van je paard te voorzien, neem je meteen heel wat struikelblokken weg: 

• Geef je paard een uitgebalanceerde voeding die afgestemd is op zijn behoeften. De meeste van onze paarden hebben voldoende aan een sober dieet van goed ruwvoer, aangevuld met de nodige vitamines en mineralen. Goede hoeven hebben goede voeding nodig.
• In de natuur bewegen paarden zowat de ganse dag door, wat de doorbloeding in de hoef bevordert. Zet je paard dus zo min mogelijk op stal, zelfs niet wanneer het revalideert. Moedig beweging aan door ruwvoer de hele dag beschikbaar te stellen op verschillende plaatsen. 
• Verschillende ondergronden in je paddock (paradise) zorgen voor een natuurlijke stimulatie en slijtage van de hoef. Denk bijvoorbeeld aan gras, verschillende soorten zand, tegels of een bak met grind. 
• Met de juiste manier van bekappen, die een natuurlijke slijtage nabootst, ondersteun je de verschillende structuren in de hoef om hun functie naar behoren uit te oefenen. Dat bevordert een natuurlijk bewegingspatroon van de hoef.
  

Hoe maak je de overstap van hoefijzers naar ijzerloos? 

Wanneer bovenstaande voorwaarden vervuld zijn, kan je geleidelijk aan de overstap maken. Verwacht niet dat je paard van de ene op de andere dag gewend is aan zijn naakte hoeven, maar geef het de tijd om te wennen. Het ene paard is in no time gewend aan het ijzerloze bestaan, het andere paard heeft een aantal maanden wat hulp nodig. Je kunt het vergelijken met de gevoeligheid van onze eigen voeten: zomaar blootsvoets gaan lopen is erg gevoelig! Maar als we dagelijks een stukje lopen op verschillende ondergronden, vormt er vanzelf eelt.

Zet je sportieve ambities in die periode wellicht even op een laag pitje, zodat je je paard de juiste ondersteuning kan bieden. De vrijgekomen tijd kan je bijvoorbeeld gebruiken om een cursus te volgen over de werking van paardenhoeven. Zo ben je op de hoogte van wat de hoefsmid of bekapper doet, kan je hem gericht vragen stellen en ben je zelf in staat om (indien nodig en gewenst) de hoeven van je paard zelf bij te werken tussen de bekappingen door.

Indien je paard op vier ijzers staat verwijder je best eerst de achterste hoefijzers. Volg de vooruitgang van je paard gedurende een paar maanden op onder de professionele begeleiding van een bekapper die gespecialiseerd is in ‘barefoot hoeven’. In die eerste periode is het de bedoeling om zo weinig mogelijk in te grijpen en de hoef zichzelf op een natuurlijke manier te laten aanpassen. Mogelijk moet je minimaal bekappen en hier en daar wat bijvijlen. Als dat goed gaat, kan je ook de voorijzers verwijderen. Door niet alle vier de ijzers tegelijk te verwijderen, is de kans veel kleiner dat je paard er hinder van ondervindt.

Kan ieder paard zonder hoefijzers? 

Paarden zijn ervoor gemaakt om zonder hulpmiddelen door het leven te gaan, maar hoe goed een paard het doet zonder bescherming hangt af van individu tot individu. Sommige paarden hebben van nature goede hoeven en vergen weinig werk aan hun blote voeten, bij andere paarden is er wat meer bijsturing nodig. Hoe langer een paard ijzers gedragen heeft, hoe meer tijd er doorgaans nodig is om de hoeven te ‘resetten’ als het ware.

Sommige paarden hebben blijvend bescherming nodig tijdens het sporten of buiten rijden, omdat hun hoeven broos, brokkelig of gevoelig zijn. Zij zijn gebaat met een vorm van bescherming die niet permanent aan de hoef vast zit en je alleen hoeft te gebruiken tijdens de training. Ga dan op zoek naar een goede hoefschoen die de natuurlijke hoeffunctie niet belemmert zoals een ijzer dat doet. Er is voor elk paard wat wils: hoefschoenen bestaan in alle maten en vormen. Net zoals je een zadelpasser laat komen om een goed passend zadel te vinden, zijn er hoefschoenpassers die voor jou op zoek gaan naar het ideale schoeisel. De meeste barefoot paarden dragen hun hoefschoenen enkel tijdens wedstrijden of buitenritten, maar voor medische toepassingen bestaan er ook hoefschoenen die je paard de hele dag kan dragen gedurende een bepaalde periode.

Wat denk je, durf jij de overstap aan? Als je vragen hebt, laat het vooral weten!